Có một người đàn bà rời Viện Y Dược học Dân tộc TP.HCM vào một buổi chiều mưa nhẹ một ngày gần cuối năm 2025. Không xe lăn. Không cáng đẩy. Chỉ có đôi chân vốn đã từng sưng phồng, đau đến mức “muốn đi phải bò”, nay chậm rãi đặt xuống bậc thềm, từng bước nhưng rất vững.
Gần hai tháng trước cũng nơi này, và đôi chân phải di chuyển bằng xe lăn của người đàn bà hơn 60 tuổi ấy đứng trước một ngã rẽ lạnh lùng: phẫu thuật – hoặc chấp nhận sống chung với cơn đau…
Vào xe lăn, ra bằng chân
Buổi sớm mai hôm ấy, khi ngoài sân Viện vẫn còn ẩm mùi nước của cơn mưa đêm, thì khu hành lang Khoa Nội cơ xương khớp – Viện Y Dược học dân tộc TP.HCM, tiếng bánh xe lăn đã vang lên chậm chạp, nặng nề.
Trên chiếc xe ấy là bà Trần Thị Vinh, ngụ ở Thành phố Hồ Chí Minh. Bà được đưa vào viện khi cái chân phải đã sưng to, đỏ và nóng buốt. Đau như cắt chân bỏ đi. “Muốn đi là phải bò! Đứng dậy là đau đến muốn ngất xỉu”, bà kể lại. Trước đó, các bác sĩ ở một bệnh viện lớn đã đưa ra chỉ định thay khớp gối. Nhưng với người từng trải qua nhiều ca phẫu thuật, mọi sinh hoạt đều nhờ người thân, thêm loạt bệnh nền từ tiền sử dị ứng thuốc kháng viêm nặng, từng sốc phản vệ khi chụp CT, cho đến tình trạng viêm khớp tiến triển, như bà, hai chữ “phẫu thuật” trở thành nỗi ám ảnh. “Nghe mổ là tôi sợ lắm. Sợ biến chứng, sợ sức mình không qua nổi. Nên tôi không dám”, bà nói, ánh mắt còn phảng phất nỗi sợ hãi. Bỗng con gái bà đã từng chữa chứng đau mỏi cổ vai gáy ở Viện Y Dược học Dân tộc TPHCM nhiều năm trước, chợt nhớ ra địa chỉ này. Chị đưa mẹ vào viện với lời đoan chắc: “Rồi mẹ sẽ khỏi đau và khỏi mổ luôn cho coi!”.
Một phác đồ điều trị cá thể hóa được bác sĩ Nguyễn Thị Lương, người trực tiếp điều trị cho bà đưa ra. Bà nhớ lại”Bác sĩ nói với tôi: bệnh này không thể nhanh, cô phải kiên trì. Nhưng nếu cô tin và làm đúng, chúng tôi sẽ đồng hành cùng cô”.Một cuộc chiến “song kiếm hợp bích” giữa bà và bác sĩ đã diễn ra. Đến tuần thứ ba, bà âm thầm thử đứng dậy – không còn phải bò. Bà nghĩ được như vậy là đã mừng lắm rồi, nhưng đó chưa phải là kết quả cuối cùng.
Nước mắt rươm rướm chực rơi theo lời bà: “Tôi vẫn nhớ cảm giác lần đầu bỏ được cây gậy. Mừng đến muốn khóc! Tôi biết ơn bác sĩ vô cùng”. Sau 9 tuần điều trị, bàn chân từng sưng phồng chỉ còn hơi nề. Đêm không còn đau buốt. Bà Vinh có thể tự đi lại, bước chậm nhưng chắc, không còn lệch người mỗi khi nhấc chân.
Những câu chuyện tương tự của bà Vinh không hiếm ở nơi này – nơi suốt nửa thế kỷ qua đã điều trị, hỗ trợ và giúp đỡ cho đến lúc chứng kiến hàng nghìn người bệnh bước vào bằng xe lăn, nạng gỗ, cáng đẩy…và rời đi bằng chính đôi chân của mình.
Trong phòng vật lý trị liệu, chị Trần Thị Thanh đang tập tự đi những bước chậm rãi, vui vẻ kể: “Giờ tôi giặt đồ, nấu cơm được rồi. Tôi không nghĩ mình có ngày này”. Là một người làm nghề buôn bán, phải khiêng vác, đầy xe hàng mỗi ngày, nên mấy năm trời, chứng thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, có chèn ép rễ thần kinh khá nặng nên chị Thanh phải vào Viện bằng băng ca, khi đã…trốn nhiều bệnh viện khác vì sợ mổ. Bác sĩ CK II Nguyễn Xuân Lương, người điều trị cho chị nhớ lại: “Chị Thanh nhập viện với tư thế ngồi nghiêng, nét mặt nhăn nhó vì đau, mọi cử động như cúi, xoay hay đứng lên đều chậm chạp, cần người hỗ trợ. Đau lan xuống chân trái, kèm tê bì bàn chân, yếu rõ rệt, không thể bước đi dù có người dìu. Kết quả MRI trước đó cho thấy khối thoát vị đĩa đệm lớn chèn ép lỗ liên hợp L3–L4 bên trái. Người bệnh đã khám 2 bệnh viện được xếp cấp chuyên môn sâu, đầu ngành về ngoại thần kinh tại thành phố Hồ Chí Minh và có chỉ định phẫu thuật. Khi thăm khám tại Viện, sức cơ chân trái chỉ còn 1/5, kèm theo dấu hiệu tổn thương rễ L4, L5 như yếu duỗi bàn chân, giảm phản xạ gân gót và mất cảm giác dọc mặt ngoài cẳng chân, gợi ý khả năng khối thoát vị đã di lệch so với ban đầu, chèn ép thêm các rễ thần kinh thấp hơn…”.
Vậy mà chỉ sau 2 tuần điều trị, bó thuốc, châm cứu, day ấn huyệt kết hợp uống thuốc Đông y, người phụ nữ ấy đã có thể đi lại, làm được việc vặt trong nhà, tự phục vụ nhu cầu bản thân, không còn cần người trợ giúp.
Chọn Đông y để không mất một phần cơ thể!
Nhưng không chỉ có ở khoa nội thần kinh hay cơ xương khớp, tại Viện Y Dược học Dân tộc TP.HCM, những câu chuyện như đổi đời của bà Vinh, chị Thanh không hiếm. Giữa thời đại của dao mổ, stent, can thiệp xâm lấn, vẫn có một nơi chọn cách đi chậm để giữ lại trọn vẹn cơ thể con người. Tự thân điều đó, là một câu chuyện kể dài không dứt về sự diệu kỳ của phép hóa sinh từ câu cỏ, từ cốt yếu tinh hoa rút tỉa qua ngàn năm của y học ổ truyền.
Khoa Hỗ trợ và Điều trị bệnh nữ giới buổi sáng ngày cuối thu 2025. Nắng nhẹ xuyên qua khung cửa sổ, rót xuống những giường bệnh một màu vàng êm dịu. Không gian yên ả, chỉ nhẹ lay động bởi tiếng kim châm chạm da rất khẽ. Trên một chiếc giường gần cửa sổ, chị Yến (đã đổi tên theo yêu cầu nhân vật), ngụ tại TP.HCM, đang nhắm mắt thư giãn, để cơ thể thả lỏng theo từng mũi kim nhỏ bé nhẹ nhàng, âm thầm xua đi cảm giác bụng dưới bị chèn ép nặng nề kéo dài mấy năm trời qua.
Chị kể, ban đầu thấy hay tiểu gắt, uể oải, chị cứ nghĩ do nóng trong người và vì áp lực công việc, mưu sinh. Nhưng hiện trạng cứ kéo dài đến gần 2 năm, ngày càng rõ rệt, buộc chị phải đi khám. Kết quả tại một bệnh viện phụ sản cho thấy chị bị u xơ tử cung, và giải pháp được đề nghị là phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn. Chị nói: “Với nhiều người, đó có thể là con đường nhanh nhất. Nhưng với tôi, quyết định ấy quá nặng nề. Tử cung là một phần cơ thể, một phần của sự nữ tính và bản dạng người phụ nữ. Ý nghĩ phải đánh đổi sức khỏe bằng việc mất đi một phần cơ thể, rồi cả chuyện đối diện mổ xẻ nữa nên tôi cứ lo lắng, băn khoăn, đến mất ăn, mất ngủ”. Nỗi hàm ơn bệnh viêm đa xoang và nhức đầu kinh niên bay mất, từ bàn tay bác sĩ của Viện Y Dược học Dân tộc những năm trước, lại về. Thế là chị đến, mong may mắn sẽ đến với mình, bởi nếu không, nó có thể sẽ là cơn sang chấn tâm lý đi suốt đời đàn bà.
Tại đây, các bác sĩ xây dựng cho chị phác đồ điều trị kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại. Ngay từ những buổi đầu, chị Yến đã cảm nhận sự thay đổi. Sau gần hai tháng điều trị, những cơn khó chịu từng chen ngang và làm gián đoạn công việc và sinh hoạt hằng ngày của chị Yến không còn nữa. Nửa năm sau, chị trở lại thăm khám, thể trạng đã bình thường. Điều kỳ diệu là khối u ở tử cung không tiến triển nữa, mà có dấu hiệu co gọn thể tích hơn…
Và chúng tôi biết, có bao người như chị, cả những phụ nữ tưởng chừng vô sinh 7-8 năm liền, nước mắt đã âm thầm chảy dài bao ngày tháng bởi chức phận và khát khao đứa con tưởng vô vọng, cũng nhờ những phương thang, cách điều trị ở đây, mà hạnh phúc đã về trong tầm tay.
Đó là món quà không tự dưng mà có. Nó đi từ sự nỗ lực không ngừng, niềm tin của chính họ cậy nhờ vào y bác sĩ đã đành, nhưng rõ ràng Viện Y Dược học dân tộc trở thành chốn về cho những cơn mơ tưởng chừng gãy cánh, chắp nối cho họ niềm tin, rằng vẫn còn chỗ để thấy hình hài cha mẹ cho ta không thể mất đi. Đó là phước báu.
Đông y không chỉ là “chẩn mạch, bốc thuốc”
Thành lập năm 1975 theo quyết định của Bộ Y tế, Viện Y Dược học dân tộc TP.HCM là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành về y học cổ truyền tại TP.HCM. Từ những phòng khám nhỏ ban đầu, Viện đã phát triển thành trung tâm điều trị, nghiên cứu, đào tạo và sản xuất thuốc Đông dược uy tín, là đơn vị đầu tiên trong cả nước được Bộ Y tế cấp phép thử thuốc lâm sàng đầy đủ 4 giai đoạn đối với thuốc y học cổ truyền.
Theo Bác sĩ Chuyên khoa II Hồ Văn Hân – Giám đốc Viện Y học Dân tộc TPHCM: “Quan niệm Đông y chỉ là “chẩn mạch và bốc thuốc” đã không còn phù hợp từ rất lâu. Thế mạnh lớn nhất của chúng tôi là các kỹ thuật không dùng thuốc: châm cứu, cấy chỉ, xoa bóp, vật lý trị liệu, dưỡng sinh… kết hợp với chẩn đoán và theo dõi của y học hiện đại”. Ở Viện, những bệnh lý phức tạp như thoái hóa khớp, loãng xương nặng, liệt nửa người, đau thần kinh sau zona, rối loạn vận động… không được nhìn đơn lẻ ở một khớp hay một cơ quan.
“Người bệnh được nhìn như một chỉnh thể – cả thể chất lẫn tinh thần,” bác sĩ Hân nói. Chính cách tiếp cận này đã tạo nên sự khác biệt, đặc biệt trong những giai đoạn cam go nhất của lịch sử Viện. Không chỉ là nơi giúp người bệnh đứng dậy sau những cơn đau cơ xương khớp, Viện Y Dược học Dân tộc TP.HCM suốt nửa thế kỷ qua đã âm thầm chữa lành nhiều căn bệnh mạn tính về hô hấp, phụ khoa, thần kinh nội khoa…
Những khen tặng dành cho Viện này kể không hết, nhưng với những người làm nghề nơi đây, phần thưởng lớn nhất vẫn là niềm tin, là sự hồi phục sức khỏe một cách khả quan của biết bao nhiêu người bệnh. Nó đi cùng thành tựu của viện sau 50 năm hoạt động chính là hàng trăm công trình khoa học đã được công bố và công nhận trong nước, lẫn trên y văn Đông y toàn thế giới; là 230 vị thuốc, 53 chế phẩm, có những loại thuốc gần như độc quyền của Viện được người bệnh khắp nơi tin dùng, như Bổ khí thông huyết, Hoàn tiêu viêm, Bột nhuận tràng,Viên nguồn sống…Việc bào chế cũng ngày càng được nâng cao chất lượng, dễ uống: thuốc nước đã được đóng chai gọn đẹp, nhãn hiệu ưa nhìn, có thời gian sử dụng lâu hơn, giúp người bệnh có thể mua một lần đủ liệu trình mà không sợ quá hạn hay hư hỏng.
Cứ vào bệnh viện là ngột thở! Nói điều đó không sai. Còn ở nơi này, buổi sáng, có điều gì đó rất khác biệt. Mùi hương thảo dược nồng nàn, là mùi của các vị thuốc đã và đang bào chế. Là tiếng bánh xe lăn lọc cọc, tiếng gậy nạng gõ nhịp chậm rãi, nhẹ nhàng cùng cả từng luồng hơi thở có nặng nề, có thong thả, an nhiên… của những bệnh nhân và của người đang cùng tập dưỡng sinh mà như với họ, bệnh chưa từng đến. Vẳng bên tai chúng tôi lời chị Yến: “Đông y, vậy mà kỳ diệu lắm!”.
DÙNG Y HỌC CỔ TRUYỀN CHỐNG DỊCH, HIỆU BẤT NGỜ!
Những ngày đầu đại dịch COVID-19, không nhiều người nghĩ một đơn vị y học cổ truyền có thể đứng ở tuyến đầu. Nhưng Viện Y Dược học Dân tộc TP.HCM đã chọn dấn thân.
Ngay từ giai đoạn đầu, Viện tham gia lấy mẫu xét nghiệm, sau đó đăng ký điều trị COVID-19, rồi trực tiếp phụ trách thành lập bệnh viện dã chiến tại Trường THPT Phú Nhuận. Với hơn 400 giường bệnh, có cả khoa hồi sức. Tại đây, mô hình điều trị kết hợp Đông – Tây y được triển khai: từ thuốc kháng viêm, chống đông, hỗ trợ hô hấp, đến các bài thuốc Đông y, dưỡng sinh, vận động trị liệu.
ThS.BS.CKII Lê Ngọc Thanh – Trưởng Khoa nội Cơ xương Khớp, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện điều trị COVID-19 của Viện nhớ lại: “Khi đó, nếu chỉ để bệnh nhân nằm bất động, chờ đo SpO₂ rồi phát thuốc, như cách làm chung của các bệnh viện dã chiến, hiệu quả rất hạn chế. Tâm lý hoảng loạn làm tình trạng khó thở nặng thêm.. Thời điểm đó, rất nhiều anh em y bác sĩ bị nhiễm bệnh. Nhưng đã nhận nhiệm vụ thì phải làm đến cùng”.
Viện quyết định đưa dưỡng sinh vào điều trị COVID-19. Hiệu quả đến rõ rệt: người bệnh ổn định tinh thần hơn, cải thiện thông khí phổi, thời gian điều trị rút ngắn. Sau đó, Viện tiếp tục được giao phụ trách thêm một cơ sở điều trị COVID-19 khác. Sau dịch, đề tài nghiên cứu mô hình kết hợp Đông – Tây y, dưỡng sinh và phục hồi chức năng vào chữa trị COVID-19 của tập thể y bác sĩ Viện đã được công bố quốc tế, phác đồ điều trị được Bộ Y tế công nhận.
Nguồn: Diễm Chi- Thùy Dương – Tạp chí điện tử Nông thôn Việt
