Từ một câu chuyện cười …

Chuyện kể về phòng mạch tư của một bác sĩ nọ có một cô y tá phụ việc kiêm hướng dẫn bệnh nhân. Moi khi bệnh nhân ra về, bao giờ cô cũng tươi cười ra tiễn và chúc bệnh nhân chóng bình phục. Bực mình, ông bác sĩ bèn gọi cô vào trong và bảo :” Nếu lần sau cô còn chúc cho bệnh nhân mau khỏi bệnh nữa thì tôi sẽ … đuổi việc cô đấy, nghe rõ chưa ?”

… Nghĩ về những người bệnh

Theo vị bác sĩ trên, nếu ai cũng khỏe mạnh như lời chúc của cô y tá thì làm gì còn ai đến phòng mạch của ông để khám bệnh, như vậy thì cô y tá nên nghỉ việc là vừa vì không có chuyện gì để làm cả. Tuy chỉ là câu chuyện tiếu lâm, nhưng nó cũng nói lên một điều thật rõ ràng là không có người bệnh thì không có thầy thuốc.

Xã hội tôn vinh những người thầy thuốc vì họ mang trên vai gánh nặng chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng. Thử đặt một câu hỏi : nếu không có những người bệnh thì các thầy thuốc chăm sóc cho ai ? Không có người bệnh thì nền y học đã không hề có những tiến bộ vượt bưc như hiện nay, các thầy thuốc không thể phát huy được tài năng của họ và cũng không thể trở thành một lớp người được trọng vọng trong xã hội. Xem ra, chính người bệnh cũng đáng được tôn vinh lắm vì đã gián tiếp tạo ra một lớp người ưu tú trong xã hội.

Từ lúc còn là sinh viên cho đến khi ra trường với danh hiệu bác sĩ y khoa, người thầy thuốc đã được học rất nhiều từ sách vở và từ người bệnh. Bất cứ sinh viên y khoa nào cũng biết, học mà không có bệnh nhân chỉ là học “chay”. Hầu như tất cả các buổi sáng (kể từ năm thứ 2 trở đi) đều được dành để thực tập tại bệnh viện. Nếu không có những người bệnh chịu “trân mình” cho các sinh viên khám, hỏi han, sờ mó, tranh cải thì chỉ với lý thuyết từ sách vở, các sinh viên này không bao giờ trở thành những thầy thuốc thực sự được. Chính người bệnh là những người thầy lớn nhất của các thầy thuốc. Như vậy, những người bệnh không đáng được tôn vinh sao?

Trong suốc cuộc đời hành nghề Y khoa, có lẽ không một thầy thuốc chân chính nào dám tự cho mình là chưa từng … điều trị thử trên người bệnh. Chính nhờ “ điều trị thử ”, người thầy thuốc sẽ tìm ra phương pháp điều trị tối ưu. Thuật ngữ “in vivo” hàm ý thử một loại thuốc mới trên cơ thể người bệnh trước khi đưa ra lưu hành rộng rãi trên thị trường. Ngoài những bệnh mắc phải, người bệnh còn phải chịu những bệnh do chính thầy thuốc gây ra cho họ do chẩn đoán sai, điều trị sai, hoặc điều trị đúng nhưng bị tác dụng phụ ngoại ý của thuốc,… Chịu đựng nhiều thứ “vô lý” như vậy, lẽ nào người bệnh không đáng được xã hội quan tâm nhiều hơn nữa ?

Người bệnh còn là nạn nhân trực tiếp của tình trạng giá thuốc tăng vô tội vạ. Họ không còn sự lựa chọn nào khác trước quyền lực các toa thuốc của bác sĩ và sự độc quyền của các công ty dược hùng mạnh. Đáng buồn hơn nữa, họ vừa là nạn nhân lại vừa phải chịu ơn những kẻ đang làm giàu trên bệnh tật của họ, trong đó có không ít những bậc “ mẹ hiền “.

Nên chăng, có một ngày kỷ niệm, tạm gọi là “Ngày Bệnh nhân”, để các thầy thuốc luôn được nhắc nhỡ rằng bệnh nhân chính là những-con-người đang phải chịu đựng những đau đớn của bệnh tật, đang cần sự quan tâm, giúp đỡ và an ủi của người thầy thuốc chứ không phải là một “ca” bệnh, một tập hợp các triệu chứng, các dấu hiệu, các chức năng bị rối loạn, các bộ phận bị thương tổn …

Cố giáo sư Nguyễn Quang Quyền đã khôi phục Lễ cầu hồn Machabée (tưởng niệm những người đã hiến xác phục vụ học tập và nghiên cứu ) tại Trường Đại học Y Dược Tp.Hồ chí Minh và Đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch, hiện nay vẫn được tổ chức long trọng hàng năm vào những ngày giáp Tết Âm lịch. Những người chết có ích đã được tôn vinh, lẽ nào những người bệnh – những người đang sống – lại không được hưởng điều đó ?

Con Cóc có tên khoa học Bufo melanostictus Schneder, thuộc họ Cóc-Bufonidae. Cóc dùng làm thuốc trong đông y ở Việt Nam có từ rất lâu đời, từ thế kỷ 14 (Tuệ Tĩnh) đã được ghi chép thành tài liệu.
Bộ phận dùng làm thuốc: Nhựa cóc (thiềm tô), thịt Cóc (thiềm thừ) hoặc cả con Cóc sau khi bỏ phủ tạng đốt tồn tính.
Độc tính gây nguy hại tính mạng con người nằm ở da, gan, mật và trứng Cóc.

Nhựa cóc tiết từ các tuyến trên lưng và 2 tuyến lớn nhất nằm gần mắt Cóc, thành phần nhựa cóc gồm: cholesterol, acid ascorbic, và các chất độc: bufogenin, suberylarginin, bufotoxin, ɤ-bufotoxin, vulgarobufotoxin, alvarobufotoxin, arenobufotoxin, cinobufotoxin…
Trên thực tế, có một số bệnh nhân sau khi được chẩn đoán mắc bệnh gan nặng như ung thư gan, xơ gan và bệnh nhân được bệnh viện trả về nhà và sau đó tự ý sử dụng một số con hoặc cây thuốc (trong đó có con Cóc), một thời gian sau bệnh ổn định: ăn uống tốt hơn, sức khoẻ cải thiện, trở lại công việc làm trước. Tuy nhiên, không phải mọi người đều được may mắn như trên nếu không thực hiện một liệu pháp chăm sóc tốt.  Trên lâm sàng, qua theo dõi những trường hợp may mắn thoát khỏi bàn tay “tử thần” đa số có thực hiện việc thay đổi chế độ sinh hoạt, ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý như sau:
– Thay đổi lối sống: ngưng đưa chất độc vào cơ thể như rượu, bia, thuốc lá, ăn uống thức ăn khó tiêu hoá, chế biến phù hợp (hạn chế thịt đỏ, hạn chế mỡ, rau củ sạch…),
– Tư duy tích cực: Sau khi phát hiện mắc bệnh nặng: được gia đình quan tâm chăm sóc hơn, động viên, an ủi, được nghỉ ngơi hợp lý, tinh thần thoải mái,
– Vận động, tập thể dục vừa sức: nhẹ nhàng, hít thở sâu, xoa bóp, kiểm soát stress…
– Uống thuốc phù hợp: dưới sự theo dõi chăm sóc của thầy thuốc và người thân.
Riêng thịt Cóc là một chất có giá trị dinh dưỡng rất cao (Thịt cóc chứa 53,37% protid, 12,66% lipid, ít glucid, 23,56% tro và 4,18% độ ẩm), phù hợp với người bệnh gan đang bị thiếu hụt nhiều chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, trong lúc chế biến cần lưu ý không để tiếp xúc với các chất độc như liệt kê phần trên.
Lời khuyên: đối với người bệnh gan nặng (ung thư, xơ gan), để chăm sóc có hiệu quả cần thực hiện liệu pháp toàn diện trên và nên có sự theo dõi của thầy thuốc có kinh nghiệm đặc biệt mỗi khi muốn sử dụng một loại cây thuốc, con thuốc điều trị bệnh cho bản thân.

Hiện trên các đường lớn từ Tp. HCM ra các Huyện ngoại thành (Cộng hoà, Trường Chinh, Nguyễn Oanh…), Artichaud đỏ còn tên khác là Bụp giấm (vì cây cùng họ với Hoa dâm bụp nhưng lại có vị rất chua) được bày bán rất nhiều trên các chiếc xe gắn máy, hoặc xe thồ. Công dụng của Artichaud ra sao? lưu ý khi sử dụng… 

Bài trên báo mạng: http://afamily.vn/xa-hoi/hoa-atiso-do-gay-sot-vi-cong-dung-chua-bach-benh-20151116113853213.chn

Cẩn trọng khi sử dụng.

Cây atiso đỏ hay còn gọi là bụp giấm được dùng làm thuốc tại một số nước, nó có tác dụng hạ huyết áp, giảm men gan ở liều thấp, có tính kháng khuẩn, lợi tiểu, hạ cholesterol máu…riêng tác dụng trị bệnh tiểu đường hay ung thư thì chưa có tài liệu nghiên cứu được công bố chính thức. 

Tuy nhiên, cần thận trọng khi sử dụng vì atiso đỏ có vị chua, tính lạnh nên ở những người có biểu hiện không dung nạp với thời tiết lạnh, thức ăn đồ uống sống – lạnh và có bệnh viêm loét dạ dày, dễ tiêu chảy thì nên thận trọng khi sử dụng. Đồng thời, loại atiso này cũng có ít nhiều độc tính, khi nghiên cứu trên loài chuột cho thấy khi sử dụng liều cao trên 5000 mg / 1 kg cân nặng, có tổn thương tinh hoàn ở chuột thí nghiệm và liều cao atiso đỏ có thể gây tăng men gan …

Để sử dụng an toàn cần dùng với liều thấp từ 5 – 8 g/ ngày và nếu dùng trị bệnh cần tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng.

Còn đối với những loài cây được cho là “thần dược” khác như cây đinh lăng, nhàu, nở ngày đất…đều có tác dụng trị bệnh nhất định của nó. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có cây thuốc nào được gọi là thần dược cả. Vì bệnh thường là do một chuỗi các rối loạn của nhiều cơ quan, bộ phận khác nhau trong cơ thể, nên nếu hy vọng chỉ dùng một cây thuốc để trị dứt bệnh là rất khó. Những bệnh nan y thì càng không được. Không nên nghe lời mách bảo của những người không có chuyên môn mà từ chối cách trị liệu đã được chứng minh qua thực tế và nên tuân thủ ý kiến của chuyên gia.

Trong văn hóa đại chúng, hay trong thành ngữ Việt Nam thường có những câu nói về con khỉ như: nuôi khỉ dòm nhà, rung cây nhát khỉ, nhăn nhó như khỉ ăn gừng, chuột trù chê khỉ rằng hôi khỉ lại trả lời cả họ mày thơm, hứa hươu hứa vượn…. Con Khỉ đi vào đời sống văn hóa người châu Á qua năm thân, tháng thân, ngày thân, giờ thân. Thân (hay còn gọi là con Khỉ) cũng là con giáp đứng hạng thứ 9 trong 12 con giáp. Tuy nhiên, theo Thiền sư Tuệ Tĩnh (trong Nam dược thần hiệu, thế kỷ 14) và Danh y Hải Thượng Lãn Ông (trong Lĩnh Nam bản thảo, thế kỷ 18); “Khỉ” được dùng trong Y học cổ truyền (YHCT) từ rất lâu đời. Một số bộ phận cơ thể của Khỉ có thể làm thuốc như xương khỉ gọi là Hầu cốt; thịt khỉ gọi là Hầu nhục; Mật khỉ… và có công dụng như thế nào đối với sức khỏe.

Thịt khỉ

Theo nhiều tài liệu cổ, thịt khỉ có thể dùng trị sốt rét (thời xa xưa có thể loại bệnh không do ký sinh trùng sốt rét thực sự) kinh niên. Danh y Lý Trời Trân cho rằng ăn thịt khỉ có thể phòng tránh được lam sơn chướng khí (do ký sinh trùng gây bệnh?). Trung dược học bản thảo ghi thịt khỉ trị chứng phong lao, ngâm rượu chữa sốt rét kinh niên. Thịt có tác dụng bổ thận tráng dương, thu liễm cố tinh. Tuy nhiên, hiện nay nền y học phát triển có nhiều thuốc đặc trị tốt hơn nên thịt khỉ dùng chữa bệnh có thể còn lưu hành rải rác ở một số dân tộc miền núi.

Thịt khỉ chưng cách thủy với Hoàng kỳ, Hoài sơn ăn vài lần có thể giảm nhẹ bệnh trĩ (chưa được kiểm chứng).

Rượu thịt khỉ còn dùng tăng cường sức khỏe cho nam giới và giúp sớm có thai ở phụ nữ chậm có con. Chữa lưng đau gối mỏi, tiểu nhiều nhưng có nguyên nhân thực thể.

Cao khỉ

Có 2 dạng bào chế: Cao xương khỉ (cao nấu chỉ bằng xương khỉ đã bỏ hết thịt, da, ruột)và Cao khỉ toàn tính (là cao nấu toàn bộ con khỉ đã bỏ phủ tạng (giữ mật lại)). Hiện cao khỉ toàn tính được đánh giá tốt hơn.

Riêng Cao xương khỉ có vị chua, tính bình (không nóng, không lạnh), không có độc tính. Có tác dụng chống co rút gân cơ, kháng viêm, giảm đau (khu phong trừ thấp, thông kinh lạc, trấn kinh).

+ Công dụng: bổ sung chất dinh dưỡng cho cơ thể (cao khỉ nói chung chứa các acid amin, chất béo, khoáng và các chất có tác dụng sinh học khác) giúp phục hồi thể lực, sức khỏe chung sau các bệnh nặng hoặc thời kỳ dưỡng bệnh: thiếu máu, gầy, da niêm nhợt, chán ăn, ngủ khó, dùng được cho cả trẻ em và phụ nữ. Ngoài ra, cao khỉ còn dùng hỗ trợ điều trị các bệnh về cơ xương khớp: viêm khớp mạn tính, thoái hóa khớp, thoái hóa cột sống.

+ Cách dùng: Nhai trực tiếp một miếng nhỏ, ngâm rượu, cho vào cháo, hoặc hấp cơm. Thường dùng phối hợp các vị thuốc khác: Cao khỉ 500g, cao Sơn dương 30g cùng Gừng, đường phèn, cồn, dầu Lạc vừa đủ 100g. Ngày uống 1 chỉ đến 1,5 chỉ (4-6g) hấp với cơm hoặc ngâm rượu cho tan. Có thể thêm mật Ong cho dễ uống.

Khỉ và một số công dụng y học khác

Ngoài ra, một số bộ phận khác của khỉ cũng được dùng làm thuốc (nhưng hiện không còn thông dụng) [2]:

– Mật khỉ được đồng bào miền núi sử dụng khá phổ biến (trị bệnh kiết lỵ, Đau mắt, động kinh, xoa bóp ngoài da…).

– Sỏi mật khỉ (Hầu táo, Calculus Macaca): Tán bột, dùng hoàn tán không bỏ vào thuốc sắc. Vị đắng lạnh, hơi mặn. Vào kinh tâm, phế, can đởm. Tác dụng hạ sốt, chống co thắt thần kinh cơ, loãng đàm, kháng viêm, trị hen.

– Máu ra sau khi khỉ sanh con, khô trên đá núi gọi là Huyết lình. Dùng cho phụ nữ sau sinh và trẻ em chậm lớn biếng ăn. Cho vào cháo hoặc ngâm rượu. Hiện không còn sử dụng phổ biến, chỉ còn rải rác ở những chợ miền núi.

– Bộ phận sinh dục khỉ đực ngâm rượu làm thuốc tăng cường khả năng tình dục ở nam (tuy nhiên chưa đủ tài liệu kiểm chứng, chủ yếu truyền miệng trong dân gian).

Trong dân gian cũng lưu truyền một số kinh nghiệm sau đây để chữa cam tích trẻ em:

+ Dùng nước miếng khỉ chữa cam tích trẻ em, bằng cách đưa cho khỉ trái cây, khỉ đang ăn dở thì lấy cho trẻ bị bệnh ăn tiếp.

+ Dùng gan, dạ dày, ruột khỉ làm thức ăn với cơm hoặc nấu cháo.

Không như nền y học cổ truyền, y học khỉ được dùng chủ yếu trong nghiên cứu tiền lâm sàng (thử nghiệm thuốc), nghiên cứu sản xuất vắc-xin chống lại các bệnh do virus. Thận khỉ được dùng để chế vaccin chống bại liệt, dùng trong thí nghiệm dược lý. Ở Mỹ hàng năm cần hàng chục vạn con khỉ Macaca Mulatta để phục vụ các phòng thí nghiệm.

Bài học từ cách sinh hoạt của Khỉ

Ngoài các bộ phận cơ thể của Khỉ dùng làm thuốc ra, chúng ta còn học được từ cách tự chữa bệnh của khỉ trong tự nhiên.

Nếu có thời gian quan sát đời sống của loài khỉ trong môi trường tự nhiên, có thể chúng ta sẽ tìm ra được vài cây thuốc có giá trị trị bệnh mà loài khỉ đã tự hái để ăn nhằm trị bệnh khi chúng mắc một bệnh nào đó. Ví dụ: ở Tanzania, nhà khoa học Richard Wrangham của trường Ðại học Harvard nhận thấy các con khỉ thường nhấm nháp lá cây Aspilia (thuộc họ Hướng dương). Ông đem về phòng thí nghiệm, phân tích thấy chứa nhiều chất thiarubrine A, là một chất có tác dụng chống nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng. Ngoài ra, nhà khoa học Machael Huffman thuộc trường Ðại học tổng hợp Tokyo cũng kể rằng ông từng chứng kiến một con khỉ sắp chết gặm liên tục một thân cây Vermonia amydalina, ngày hôm sau con khỉ đó đã khỏe hơn. Vì vậy, người Tanzania đã có truyền thống dùng cây này như một loại kháng sinh chữa các bệnh viêm nhiễm đường tiêu hóa…(nguồn Các vị thuốc từ Khỉ, tác giả : BS. Phó Đức Thuần).

Lưu ý:

– Hiện nay một số loài Khỉ cũng được đưa vào sách đỏ vì số lượng bị giảm sút do săn bắn bừa bãi.

– Có sách viết khi xẻ thịt khỉ, nên để nguyên da. Nếu lột da, thân hình khỉ lúc đó trông như một đứa trẻ hoặc cho rằng óc khỉ sống là món đại bổ khi ăn. Nhưng những hành động này tạo cảm giác rất ghê rợn và quá nhẫn tâm. Vì thế, không nên phổ biến và tồn tại trong đời sống xã hội văn minh hiện nay.

Tài liệu tham khảo:

[1] Võ Văn Chi, Từ điển Động vật và khoáng vật làm thuốc ở Việt Nam, Nhà xuất bản y học-1998, 1994-1997.

[2] Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam-NXB Hồng Đức-2014, 982-983.