Từ ngày xưa, các bệnh lý lưu cảm (cảm mạo có tính chất lây lan) cùng các bệnh dịch đã là nỗi ám ảnh của rất nhiều người. Các thầy thuốc ngày xưa đã tổng kết qui luật hình thành của các bệnh dịch để tổng kết thành các học thuyết, các qui nạp triệu chứng, thể bệnh và cách điều trị.

Y học cổ truyền Trung Quốc từ ngày xưa đã tổng kết được ảnh hưởng của thời tiết đối với sức khỏe và bệnh tật. Các bệnh dịch lây lan đặc biệt theo mùa đã được tổng kết trong học thuyết ôn bệnh. Ôn bệnh bao hàm các bệnh lý nóng sốt và các bệnh lý ôn dịch. Nhiều bệnh lý ôn dịch theo mùa đã được qui nạp như Đông ôn, Xuân ôn, hay do đặc điểm thời tiết như Thử ôn, Thấp ôn… để từ đó đưa ra nguyên nhân bệnh lý, cơ chế phát sinh bệnh tật, các triệu chứng để chẩn đoán và các phương pháp điều trị, trong đó quan trọng nhất là các bài thuốc.
Riêng dịp tết năm 2019, do thời tiết khí hậu bất thường, mùa đông không lạnh nên các động vật bị lây nhiễm các loại virus lẽ ra do khí hậu lạnh khắc nghiệt sẽ chết thì vẫn còn sống, và là nguồn lây cho các đợt dịch. Vì vậy đầu năm 2020 chúng ta chứng kiến hàng loạt dịch đã xảy ra cùng lúc ở nhiều nơi trên thế giới như: Merk ở Đài loan, Cúm mùa ở Mỹ với số lượng 26 triệu người mắc 250.000 người nhập viện và 14.000 người tử vong chiếm tỷ lệ cao nhất trong hơn 10 năm qua, dịch sốt xuất huyết bùng phát tại Singapore. Nhưng hơn hết là Covid 19 bùng nổ trên toàn thế giới với số người mắc, số người tử vong, số quốc gia lây nhiễm lịch sử. Hơn nữa nó đã làm tê liệt, trì trệ nền kinh tế toàn thế giới, cũng đem lại mối hoảng loạn ghê gớm trên toàn thế giới.

Theo tổng kết của Ôn bệnh học, Bệnh lý thuộc phạm vi Phục tà: lây qua đường hô hấp, gây các triệu chứng hô hấp: Sốt cao, đau đầu, ho, khó thở. Thời kỳ ủ bệnh khoảng 14 ngày, phát bệnh nặng ở người lớn tuổi, người có bệnh nền.
Ở Giai đoạn 2020 với chủng Alpha Virut xuất phát vào mùa Đông, mang đặc tính của cúm mùa Đông là yếu hơn ở khí hậu nóng đây là điểm lợi của VN. cơ chế tấn công là Virut có độc lực không mạnh, lặng lẽ nhiễm vào cơ thể, sinh sôi, làm suy yếu cơ thể và phát bệnh khi lượng virut sinh sôi đủ lớn và hệ miễn dịch đã suy giảm sau 14 ngày. Tức là Chính khí yếu, tà khí không quá mạnh. Vì vậy giai đoạn này điều trị quan trọng nhất là tăng cao sức đề kháng, theo hướng dẫn của BYT vào năm 2020 với xu thế: Phòng ngừa mắc bệnh và khi mới nhiễm là nâng cao sức đề kháng. Khi có triệu chứng thì điều trị triệu chứng.
Ở Giai đoạn năm 2021, Chủng Denta kết hợp hai chủng từ Nam Phi (mùa hè) và Anh (mùa Đông), độc lực và tốc độ cao hơn so với nguyên bản virus 2-3 lần, lây qua đường không khí, khoảng 70 % BN không có triệu chứng, nhưng một số BN trở nặng rất nhanh, trẻ hơn thậm chí không có bệnh nền. Đồng thời cũng không bị yếu bớt do thời tiết nóng. Do đó xu hướng điều trị kết hợp Y học cổ truyền lúc này là kết hợp Phù chính và Khu tà. Trong Y học cổ truyền, có rất nhiều loại thuốc có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn và virus như Kim ngân hoa, Bồ công anh, Xuyên tâm liên, Diệp hạ châu ….
Với tình hình dịch Covid 19 diễn ra kéo dài, từ tháng 3 năm 2020, Bộ Y tế đã ra hướng dẫn 1306/BYT-YDCT ngày 17/3/2021 của Bộ Y tế về việc Tăng cường phòng, chống bệnh viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV-2 bằng thuốc và các phương pháp Y học cổ truyền và Quyết định số 4539/QĐ-BYT ngày 25/9/2021 của Bộ Y tế về việc ban hành hướng dẫn tạm thời sử dụng Y, Dược Cổ truyền để phòng, chống dịch Covid-19. Trong đó đã hướng dẫn sử dụng thuốc cho các giai đoạn.
Viện Y dược học dân tộc, từ tháng 7/ 2021 được giao theo dõi và điều trị Khu cách ly 100 giường của Quận Phú Nhuận và từ tháng 8 năm 2021 đến hết tháng 10 năm 2021 được giao quản lý và điều trị tại Bệnh viện dã chiến số 1 Phú Nhuận. Tại đây dựa trên các hướng dẫn về Y học hiện đại và Y học cổ truyền đã ứng dụng các loại thuốc Y học cổ truyền vào điều trị và nghiên cứu, bước đầu đã đem lại kết quả rất khả quan.

1/ Giai đoạn phòng bệnh: cho những người chưa nhiễm và người F1.
Bài thuốc Ngọc bình phong tán gia vị

Thành phần	liều lượng
Hoàng kỳ	8g
Bạch truật	8g
Phòng phong	4g
Sa nhân hạt	4g

Tán bột mịn, uống hay hãm với nước ấm, có thể nén lại thành viên, ngày uống 2 lần x 12g
2/ Giai đoạn F0: Người không có triệu chứng hay triệu chứng nhẹ và vừa:
+ Nhân sâm bại độc tán:

Thành phần	liều lượng
Sài hồ	12g
Bạch linh	12g
Nhân sâm (hay đảng sâm)	12g
Tiền hồ	12g
Cát cánh	12g
Xuyên khung	12g
Chỉ xác	12g
Khương hoạt	12g
Độc hoạt	12g
Cam thảo	12g

Tán bột mịn, uống hay hãm với nước ấm, có thể nén lại thành viên, ngày uống 2 lần x 12g, uống sau ăn.
Hay sử dụng sản phẩm đã làm viên : KOVIR ngày uống 3 lần x 3 viên sau ăn.
+ XUYÊN TÂM LIÊN: ngày uống 3 lần x 3 viên. Trường hợp bệnh nhân tiêu chảy không dung hay dùng cùng nước gừng ấm.

3/ Giai đoạn phục hồi:
3.1 Thể phế tỳ khí suy: (Thể Hàn)
Triệu chứng lâm sàng: hụt hơi, mỏi mệt uể oải, buồn nôn, ăn kém, bụng đầy, tiêu lỏng, sợ lạnh. Lưỡi nhạt bệu, rêu trắng nhờn.
Pháp điều trị: Kiện tỳ bổ phế, ích khí hóa thấp.
Sâm linh bạch truật tán (Thái bình huệ dân hoà tễ cục phương)

Thành phần	liều lượng
Đảng sâm	12g
Hoài sơn	12g
Bạch truật	12g
Phục linh	12g
Ý dĩ	12g
Bạch biển đậu	12g
Liên nhục	12g
Cam thảo	12g
Cát cánh	8g
Sa nhận hạt	8g

Tán bột mịn, uống hay hãm với nước ấm, có thể nén lại thành viên, ngày uống 2 lần x 12g, uống sau ăn.
3.2 Thể khí âm lưỡng hư (Thể Nhiệt)
Triệu chứng lâm sàng: Mệt mỏi, hụt hơi, miệng khô, khát, hồi hộp, nhiều mồ hôi, ăn kém, sốt hâm hấp hoặc không sốt, ho khan ít đờm. Mạch tế hoặc hư vô lực.
Pháp điều trị: ích khí dưỡng âm, hoạt huyết thông lạc.
Bài thuốc: Sinh mạch tán (Nội ngoại thương biện hoặc luận)

Thành phần	liều lượng
Đảng sâm	12g
Ngũ vị tử	8g
Mạch môn	12g

Tán bột mịn, uống hay hãm với nước ấm, có thể nén lại thành viên, ngày uống 2 lần x 12g, uống sau ăn.

Theo: TS.BS Trương Thị Ngọc Lan – Phó Viện trưởng Viện Y dược học dân tộc

Bệnh nhân nặng hoặc triệu chứng không nặng nhưng có thời gian điều trị lâu dài, trên 80% vẫn còn những triệu chứng như mệt mỏi, khó thở, tức ngực, đổ mồ hôi, ho khan hoặc ho có đàm.

Tôi là F0 đã khỏi bệnh hai tháng nay mà đàm vẫn còn nhiều, khó thở. Tôi đã đi chụp phổi, kết quả bình thường. Có cách nào để khắc phục tình trạng này không, thưa bác sĩ?
Thái Anh (Q.8, TPHCM)

Thạc sĩ – bác sĩ Phạm Ngọc Liệp, Phòng Đào tạo, nghiên cứu khoa học, chỉ đạo tuyến Viện Y Dược học dân tộc TPHCM, trả lời: Theo các nghiên cứu trên thế giới, đa số bệnh nhân nhiễm COVID-19 thể nhẹ đều hồi phục không có di chứng. Tuy nhiên, bệnh nhân nặng hoặc triệu chứng không nặng nhưng có thời gian điều trị lâu dài, trên 80% vẫn còn những triệu chứng như mệt mỏi, khó thở, tức ngực, đổ mồ hôi, ho khan hoặc ho có đàm.

COVID-19 làm tổn thương chức năng hô hấp của phổi. Trên những bệnh nhân vừa và nặng hoặc có bệnh nền, tuy đã khỏi bệnh nhưng chức năng hô hấp của phổi chưa được phục hồi hoàn toàn nên vẫn còn ho, khó thở, đôi khi vẫn còn đàm do dịch phổi vẫn còn ứ đọng chưa được đào thải hết. Mặt khác, sau khi trải qua đợt bệnh nặng, sức đề kháng suy giảm nên dễ bị nhiễm những bệnh khác, đặc biệt liên quan đến đường hô hấp như viêm xoang, viêm mũi họng, viêm nhiễm đường hô hấp trên, cảm cúm…

Vấn đề bạn thắc mắc là F0 sau hai tháng vẫn còn ho, khạc đàm, khó thở, bạn nên đi khám, không loại trừ những triệu chứng hậu COVID-19 như trên vẫn chưa hoàn toàn khỏi và cũng không loại trừ trường hợp sức đề kháng của bạn còn yếu nên dễ nhiễm bệnh khác.

Về phục hồi sức khỏe hậu COVID-19, đối với y học cổ truyền, COVID-19 làm ảnh hưởng đến công năng của phế và tỳ, đồng nghĩa ảnh hưởng đến công năng hô hấp và tiêu hóa. Khi chức năng của phế và tỳ bị tổn thương sinh ra đàm thấp. Vì vậy, quá trình phục hồi cần đặc biệt chú ý chế độ ăn uống và luyện tập.

Chế độ ăn uống đủ chất nhưng chú trọng thanh đạm, dễ tiêu hóa. Nên tăng cường rau quả, trái cây. Nếu đàm vẫn còn nhiều như bạn mô tả nên hạn chế các loại trái cây quá ngọt như sầu riêng, xoài, mít và ưu tiên trái cây có nhiều vitamin C như bưởi, cam, quýt. Trong mỗi bữa ăn nên ít dầu mỡ, chế biến hạn chế chiên xào, hạn chế các loại thức ăn chế biến sẵn, chất bột đường và các món ăn khó tiêu.

Chế độ tập luyện: cần chú ý tập thở hỗ trợ phục hồi chức năng hô hấp của phổi. Bạn có thể tham khảo bài tập thở của Viện Y Dược học dân tộc TPHCM hoặc tập dưỡng sinh, yoga, thái cực quyền, thiền định, tĩnh tâm (đóng vai trò quan trọng trong phục hồi tổn thương của tế bào); đặc biệt thở sâu giúp tăng thông khí, cải thiện tình trạng xơ phổi, thải độc. Tham khảo đường link hướng dẫn chăm sóc sức khỏe sau bệnh COVID-19 tại đây.

Nguồn: Báo Phụ nữ

Ứng dụng hiệu quả y học cổ truyền trong điều trị cho bệnh nhân COVID-19
Báo cáo về hoạt động phòng chống dịch COVID-19 tại buổi làm việc với Cục Quản lý Y Dược cổ truyền – Bộ Y tế, Viện trưởng Viện Y Dược học dân tộc TP. HCM Huỳnh Nguyễn Lộc cho biết, thực hiện công tác phòng chống dịch COVID-19, Viện đã triển khai tiêm chủng cho hơn 45.000 lượt người dân; tổ chức xét nghiệm, tầm soát cho hơn 65.000 lượt người dân…
Về công tác điều trị, Viện đã tổ chức khám và điều trị cho gần 2.000 lượt người dân là các ca F1, F0 triệu chứng nhẹ hoặc chưa có triệu chứng tại 3 Block Thủ đức; theo dõi và điều trị chuyên môn cho Khu cách ly F0 số 3B Lê Quí Đôn có quy mô 100 giường bệnh điều trị cho các bệnh nhân COVID-19 có triệu chứng nhẹ và chưa có triệu chứng (là tầng 1 trong tháp 5 tầng theo phác đồ giai đoạn đầu của TP HCM). Kết quả, đã tiếp nhận và điều trị được 240 lượt người dân là các F0 có triệu chứng nhẹ và chưa có triệu chứng. Trong đó, 126 bệnh nhân khỏi bệnh, cấp cứu và chuyển tuyến điều trị 114 bệnh nhân

Nhận định chuyên môn vào giai đoạn này là các phác đồ điều trị còn chưa rõ ràng, có 70% bệnh nhân không có triệu chứng và có triệu chứng nhẹ. Viện đã căn cứ theo các triệu chứng của bệnh nhân và theo hướng dẫn 1306 của Bộ Y tế để sử dụng các sản phẩm y học cổ truyền của Viện và một số đơn vị cung cấp, được đón nhận rất tích cực.
Từ tháng 7/2021 đến hết tháng 10/2021, Viện đã cử nhân viên tham gia BV dã chiến 3 vừa tham gia công tác chống dịch vừa tổ chức nghiên cứu tính an toàn và hiệu quả điều trị của sản phẩm y học cổ truyền.
Kết quả đối với 66 bệnh nhân có triệu chứng nhẹ có điều trị nền y học hiện đại, tại bệnh viện dã chiến 3, đối với 34 bệnh nhân sử dụng bài thuốc y học cổ truyền, 32 bệnh nhân sử dụng giả dược kết quả cho thấy tất cả triệu chứng hết sau 5 ngày uống thuốc. Thời gian ra Viện trung bình sớm hơn nhóm giả dược 3 ngày. Giảm đáng kể các thuốc điều trị nền như chống đông kháng viêm, kháng sinh. Không có bệnh nhân nào trong nhóm chuyển nặng, nhóm giả dược có 2 người chuyển nặng.
Tại nghiên cứu trên 1000 bệnh nhân (700 bệnh nhân dùng thuốc YHCT, 300 bệnh nhân không dùng thuốc), kết quả sơ bộ thống kê không có bệnh nhân dùng thuốc nào trở nặng.
Từ tháng 8 đến 10/2021, Viện được giao Bệnh viện dã chiến Điều trị COVID-19 Phú Nhuận số 1, số giường là 300 – 500 giường, mô hình bệnh viện được chia thành 3 khoa gồm Khoa bệnh nhân không có triệu chứng, không có bệnh nền L2, Khoa có triệu chứng có bệnh nền L1 và Khoa ICU.
Điều trị theo phác đồ Y học hiện đại với những bệnh nhân khó thở gồm liệu pháp oxy, máy thở và các thuốc kháng viêm và thuốc kháng đông. Với nhóm bệnh nhân không phải thở oxy, điều trị sử dụng Y học cổ truyền (hay kết hợp y học cổ truyền) bằng phương pháp 4T (Tâm lý, Thức ăn, Tập luyện và Thuốc y học cổ truyền) cho thấy có kết quả rất tốt, bệnh nhân rất hợp tác, cải thiện rõ rệt các triệu chứng cảm, ho.
Quá trình này Viện đã tìm hiểu, điều chỉnh và ứng dụng kết hợp Y học hiện đại với Y học cổ truyền một cách nhịp nhàng, theo các nhóm đối tượng khác nhau và đã mang lại kết quả khả quan. Trong 2 tháng điều trị, đã tiếp nhận và điều trị được 1.916 lượt người dân là các F0 có triệu chứng nhẹ và chưa có triệu chứng. Trong đó, 1.458 bệnh nhân khỏi bệnh, cấp cứu và chuyển tuyến điều trị 63 bệnh nhân. Từ đầu tháng 11. Viện bắt đầu điều trị bệnh nhân hậu COVID-19 dạng ngoại trú.

Xây dựng các phương pháp y học cổ truyền điều trị phục hồi cho các bệnh nhân sau nhiễm COVID-19
Theo Giám đốc BV Y học cổ truyền TP. HCM Đỗ Tân Khoa, sau khi Bộ Y tế ban hành quyết định số 4539 về hướng dẫn tạm thời sử dụng y dược cổ truyền trong phòng, điều trị COVID-19; BV Y học Cổ truyền TP.HCM đã triển khai các bài thuốc hỗ trợ điều trị cho bệnh nhân có triệu chứng hậu COVID-19 đang điều trị tại bệnh viện, bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt.

BV Y học Cổ truyền TP. HCM bằng kinh nghiệm đã và đang điều trị cho những trường hợp F0 và đặc biệt các trường hợp phục hồi sau bị bệnh bằng y dược cổ truyền. Bệnh viện nỗ lực xây dựng các phương pháp điều trị kết hợp bằng thuốc đông dược, các phương pháp không dùng thuốc ( xoa ấn huyệt, châm cứu, cấy chỉ,…), chế độ ăn uống (thực dưỡng) cùng các phương pháp tập luyện để hỗ trợ điều trị phục hồi cho các bệnh nhân sau nhiễm COVID-19. Quá trình phục hồi COVID-19 tùy thuộc vào mức độ của bệnh trước đó. Sau mắc COVID-19 thể nhẹ, không có triệu chứng có thể hồi phục trong vòng một tuần đến 10 ngày.
Theo ông Đỗ Tân Khoa, hiện nay mô hình trạm y tế lưu động rất thuận lợi cho công tác chăm sóc điều trị F0 tại nhà. Do vậy, cần có tham mưu chỉ đạo để đưa thuốc y học cổ truyền đến người bệnh thông qua mô hình này.

Bên cạnh đó, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền -Bộ Y tế cần có triển khai các đề tài nghiên cứu cấp nhà nước, phối kết hợp các đơn vị để nghiên cứu thuốc y học cổ truyền trong điều trị COVID-19.
Tại buổi làm việc với các đơn vị, PGS. TS Nguyễn Thế Thịnh – Cục trưởng Cục Quản lý Y, dược cổ truyền – Bộ Y tế nhận định, các đơn vị tại TP. HCM mặc dù rất vất vả trong quá trình chống dịch nhưng các đơn vị như Viện Y Dược học dân tộc TP. HCM, BV Y học cổ truyền TP. HCM đã làm đc những việc rất tốt cho ngành y tế. Tuy nhiên cần lưu ý, không được chủ quan, lơ là trong công tác phòng chống dịch COVID-19.
Liên quan đến việc thực hiện quyết định 1893 của Thủ tướng Chính phủ, Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền đề nghị Sở Y tế TP. HCM tham mưu cho UBND TP. HCM để ban hành kế hoạch triển khai. Bên cạnh đó, tiếp tục chỉ đạo các đơn vị triển khai hiệu quả việc ứng dụng y học cổ truyền trong công tác phòng chống dịch COVID-19.

Theo: H. Phong/Báo sức khỏe đời sống